भारताच्या जॉब मार्केटसाठी २०२५ ठरले टर्निंग पॉइंट; ९ कोटींहून अधिक जॉब अॅप्लिकेशनची नोंद
~ महिला आणि तरुणाई ठरले २०२५ च्या जॉब मार्केटची सर्वात मोठी ताकद: अपना.को ~
मुंबई, २५ डिसेंबर २०२५: भारताच्या जॉब मार्केटसाठी २०२५ टर्निंग पॉइंट ठरले आहे. याच काळात नाममात्र जीडीपीनुसार भारताने जपानला मागे टाकत जगातील चौथी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था म्हणून स्थान मिळवले.
अपना.को (Apna.co) च्या ‘इंडिया अॅट वर्क २०२५’ अहवालानुसार वर्षभरात जॉबसाठी ९ कोटींहून अधिक अॅप्लिकेशन प्राप्त झाले, जे वार्षिक आधारावर २९ टक्के वाढ दर्शवतात. मेट्रो शहरांपलीकडे सेवा-केंद्रित भरतीचा विस्तार, महिला व करिअरची सुरुवात करणाऱ्या व्यावसायिकांचा वाढता सहभाग, तसेच डिजिटल रिक्रूटमेंट टूल्सचा मोठ्या प्रमाणावर झालेला वापर ही या वाढीमागील प्रमुख कारणे ठरली.
नोकरी शोधणाऱ्या महिलांचा सहभाग लक्षणीयरीत्या वाढला आहे. फायनान्स, प्रशासकीय सेवा, ग्राहक अनुभव आणि आरोग्यसेवा सहाय्यक पदांसाठी महिलांकडून करण्यात आलेल्या अॅप्लिकेशनमध्ये जवळपास ३६ टक्के वाढ नोंदवण्यात आली. पीरियॉडिक लेबर फोर्स सर्व्हेचे निष्कर्षही यास दुजोरा देतात, ज्यातून महिलांची कार्यबलातील उपस्थिती सातत्याने वाढत असल्याचे आणि अधिकाधिक महिला संरचित करिअर मार्ग असलेल्या औपचारिक भूमिकांकडे वळत असल्याचे स्पष्ट होते.
यासोबतच, भारतातील तरुणांनी रोजगार बाजारपेठेत सक्रिय आणि प्रभावी सहभाग नोंदवला आहे. सेवा व तंत्रज्ञान-सक्षम उद्योगांमध्ये तरुणांकडून सादर करण्यात आलेल्या अॅप्लिकेशनमध्ये १० टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली. दरवर्षी जवळपास १ कोटी तरुण कार्यबलात सामील होत असून, नवोदित प्रतिभेने भरती प्रक्रियेला सातत्याने गती दिली आहे.
नियोक्त्यांच्या भरतीविषयक हालचालींमधूनही हा विस्तार स्पष्टपणे दिसून येतो. २०२५ मध्ये ‘अपना’ प्लॅटफॉर्मवर जॉब पोस्टिंग्सची संख्या १४ लाखांपर्यंत पोहोचली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत १५ टक्के वाढ दर्शवते. लहान व मध्यम उद्योगांमधील डिजिटल स्वीकार, तसेच द्वितीय व तृतीय श्रेणीच्या शहरांमधील उद्योगांचा विस्तार यामुळे ही वाढ शक्य झाली. बीएफएसआय, लॉजिस्टिक्स, ई-कॉमर्स, आरोग्यसेवा, मोबिलिटी आणि आयटी सेवा क्षेत्रांत भरतीची मागणी सर्वाधिक राहिली. एसएमबींनी १० लाख जॉब पोस्टिंग्स केल्या (११ टक्के वाढ), तर मोठ्या उद्योगांनी ४ लाख पोस्टिंग्ससह १४ टक्के वाढ नोंदवली, ज्यातून भरतीचे भौगोलिक विकेंद्रीकरण स्पष्ट होते.
या निष्कर्षांवर भाष्य करत अपना.कोचे जॉब्स मार्केटप्लेसचे सीईओ कार्तिक नारायणन म्हणाले, “२०२५ मधील आकडेवारी अधिक वितरित, कुशल आणि महत्त्वाकांक्षी कार्यबलाचे चित्र स्पष्ट करते. महिला आणि करिअरची सुरुवात करणारे व्यावसायिक औपचारिक सेवा भूमिकांना प्राधान्य देत आहेत, तर उद्योग आणि एसएमबी मेट्रो शहरांपलीकडे आपली भरती क्षमता वाढवत आहेत. एआय आता भरती प्रक्रियेचा अविभाज्य भाग बनला असून, उमेदवारांची तयारी आणि नियोक्त्यांची कार्यक्षमता दोन्ही वाढवत आहे. आम्ही अशा प्रणाली विकसित करण्यावर भर देत आहोत ज्या भरती प्रक्रिया अधिक जलद, पारदर्शक आणि सर्वांसाठी सुलभ करतील.”
वरिष्ठ पदांवर महिलांचा वाढता सहभाग
२०२५ मध्ये महिलांनी जॉबसाठी ३.८ कोटींहून अधिक अॅप्लिकेशन सादर केले, जे मागील वर्षाच्या तुलनेत ३६ टक्के वाढ दर्शवतात. प्रथम श्रेणीच्या शहरांमधून २ कोटी, तर द्वितीय व तृतीय श्रेणीच्या शहरांमधून सुमारे १.८ कोटी अर्ज प्राप्त झाले. व्यवस्थापकीय व वरिष्ठ पदांसाठी १.१ कोटींहून अधिक अॅप्लिकेशन करण्यात आले, जे वार्षिक ३५ टक्के वाढ सूचित करतात. बीएफएसआय, आरोग्यसेवा, शिक्षण, रिटेल आणि ई-कॉमर्स या क्षेत्रांमध्ये महिलांकडून एकत्रित ४० टक्क्यांहून अधिक अर्ज नोंदवण्यात आले.
नवोदितांचा कल सेवा क्षेत्राकडे
२०२५ मध्ये नवोदितांकडून २.२ कोटींहून अधिक अॅप्लिकेशन प्राप्त झाले, जे २०२४ च्या तुलनेत १० टक्के अधिक आहेत. द्वितीय व तृतीय श्रेणीच्या शहरांमधून आलेल्या १.३ कोटी अॅप्लिकेशननी उदयोन्मुख शहरांतील एण्ट्री-लेव्हल संधींचे वाढते महत्त्व अधोरेखित केले. प्रशासकीय सेवा, ग्राहक अनुभव, डिजिटल ऑपरेशन्स आणि फायनान्स व अकाउंटिंग या भूमिकांकडे कल वाढला, तर फील्ड-आधारित व व्हॉईस-इंटेन्सिव्ह भूमिकांबाबत रस कमी झाला. उच्च शिक्षण प्राप्त १९ लाखांहून अधिक नवोदितांच्या प्रवेशामुळे शिक्षण आणि बाजारपेठेतील मागणी यांतील समन्वय अधिक दृढ झाल्याचे दिसून येते.
एआयमुळे भरती प्रक्रियेत आमूलाग्र बदल
२०२५ मध्ये ‘अपना’ प्लॅटफॉर्मवर ७३ लाखांहून अधिक एआय-आधारित मुलाखत सत्रे घेण्यात आली, ज्यामध्ये एकूण १.९ कोटी मिनिटांची नोंद झाली. मे २०२५ मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या एआय जॉब प्रेप टूलचा वापर विशेषतः नवोदित, पुन्हा करिअर सुरू करणाऱ्या महिला आणि लहान शहरांतील उमेदवारांकडून मोठ्या प्रमाणावर करण्यात आला. याच काळात ६,००० हून अधिक कंपन्यांनी एआय कॉलिंग एजंटचा अवलंब केला, ज्यामुळे सुमारे १२ लाख अर्जांची स्वयंचलित छाननी शक्य झाली आणि रिक्रूटर्सचा जवळपास चार वर्षांचा कॉलिंग वेळ वाचला.
